Trên cánh đồng lầy lội, một bé gái đang loay hoay lôi một vật gì từ trong đám ruộng bùn ra. Bé cất tiếng gọi : “ Ngoại ơi, lại đây xem nè ”. Một tiếng vọng già nua vang lên như kể lễ cho con cháu nghe về quá khứ đời mình.
Bỗng màn hình trở nên sinh động : một cậu thiếu niên bì bõm ra sức kéo cặp trâu về nhà. Nhà là một túp lều chơ vơ bồng bềnh trên sông nước mênh mông. Một cặp vợ chồng già ra đón. Qua cuộc đối thoại ngắn gọn của 3 người, khán giả nắm bắt ngay được cốt lõi toàn chuyện phim : Nước lũ bao trùm toàn vùng, trâu là tài sản duy nhất của nông dân bị nạn thiếu cỏ đe doạ. Người ta phải lùa trâu lên vùng cao để kiếm cái ăn cho trâu, và vì thế mà các nhóm “ len trâu ” được tổ chức. Thế nhưng không phải ai cũng “ len trâu ” được vì những nhóm này là các bè đảng tụ tập những tay anh chị trong vùng, họ là những người đấm đá và giết chóc nhau không thương tiếc. Để nhập bọn, phải đóng cho họ một số tiền rất lớn. Kìm, tên của thiếu niên được cha giao phó cho nhiệm vụ, dắt hai trâu và xin nhập bọn, và Kìm hứa sẽ trả nợ vào vụ mùa đến.
Kìm ra đi, và gian truân bắt đầu. Chuyến đi làm Kìm lớn hẳn ra và đã làm mất bản tính ngây thơ mộc mạc, thuở ban đầu của chàng.
Ngày trở về lại càng ảo não hơn. Kìm chẳng giúp gì cho gia đình, vì cậu chỉ trở về với mỗi một con trâu, và con kia thì chỉ còn là một bộ da vắt vẻo trên lưng của chú trâu đồng hành. Chủ nợ lại rả riết. Cuối cùng cha Kìm phải bán nốt con trâu còn lại. Niềm an ủi thân thương của hai cha con đã mất, và chẳng còn gì giữ chân họ lại ở miền đất nghiệt ngã này.
Kìm bỏ nhà ra đi,và cùng một người bạn thân lập ra nhóm “ len trâu ” riêng. Nhưng định mệnh cũng chẳng tha cho Kìm. Kìm phải lòng vợ bạn. Và lương tâm vẫn còn đó, nhân khi nghe cha bị ốm nặng, Kìm bỏ người yêu và nhóm “ len trâu ” ra đi. Sau khi chôn cha dưới lòng nước sâu, Kìm quay về quê hương để lại an phận với cuộc đời chân lấm tay bùn muôn thuở.
Trên màn hình lại hiện ra đứa bé đang hì hục lôi vật gì trong bùn đen ra. Tiếng cụ già vang vọng : “ Con đang cầm trong tay hài cốt của ông Cố con ”. Chà bao nhiêu thế hệ rồi nhỉ ? Khán giả thầm tính. Cuốn phim kết thúc ở đây. Cảnh vật vẫn mang màu bùn đen u tối, ảm đạm như số phận của người dân miền Cà Mau từ thế hệ này sang thế hệ khác luân lưu thay đổi theo nhịp của 2 mùa.